Uşaqlıq boynunun displaziyası
Uşaqlıq boynunun displaziyası
Servikal epitel hüceyrələrində prekanseroz (xərçəngönü) dəyişikliklərlə xarakterizə olunan, çox vaxt simptomsuz keçən vəziyyət.
Uşaqlıq boynunun displaziyası – servikal epitel hüceyrələrində anormal dəyişikliklərin yaranması ilə xarakterizə olunan vəziyyətdir. Bu dəyişikliklər prekanseroz, yəni xərçəngə çevrilmə potensialı olan mərhələlərdir. Displaziya uzun müddət simptomsuz keçə bilər, lakin vaxtında aşkarlanmazsa serviks xərçənginə səbəb ola bilər. CIN (servikal intraepitelial neoplaziya) xərçəngdən əvvəl olan, lakin hələ xərçəng olmayan skuamöz epitelial lezyonlardır. CIN xərçəng deyil, uşaqlıq boynunun xərçəngönü xəstəliyidir; diaqnozun qoyulması mütləq xərçəng inkişaf edəcəyi mənasına gəlmir və əslində erkən aşkarlanma deməkdir. Lezyonların şiddəti bazal membran üzərindəki təsirlənmiş epitelin nisbətinə görə qiymətləndirilir: ən yüngül lezyon CIN 1, ən ağır zədə isə CIN 3 kimi müəyyən edilir. CIN1 bazal təbəqəyə qonşu epitelin 1/3 hissəsində anormal hüceyrələrin aşkarlanması (yüngül dərəcəli displaziya), CIN2 epitelin 2/3 hissəsinə qədər displastik hüceyrələr (orta-ağır dərəcəli), CIN3 isə epitelin demək olar ki, bütün qatlarında anormal hüceyrələr (ağır dərəcəli) deməkdir. Bu dəyişikliklərin əsas səbəbi HPV – insan papilloma virusudur; HPV 16 və 18 displaziya və serviks xərçəngi hallarında ən çox rast gəlinən növlərdir.
Əlamətlər
- Çox vaxt heç bir əlamət olmur — müayinə (PAP-test) zamanı təsadüfən aşkarlanır
- Cinsi əlaqədən sonra ləkələnmə və ya qanaxma ola bilər
- Menstruasiyalar arası qanaxma
- Qeyri-adi vaginal axıntı
Nə zaman həkimə müraciət etməli?
CIN1 çox vaxt müalicəsiz izlənilə bilər; lakin dəyişikliklər 2 il davam edərsə müalicə tələb olunur. CIN2 və CIN3 mütləq müalicə edilməlidir. Bu səbəbdən PAP-test və ya HPV testində dəyişiklik aşkarlandıqda, həmçinin cinsi əlaqədən sonra təkrarlanan qanaxma olduqda həkimə müraciət etmək lazımdır.
Diaqnostika
Diaqnoz PAP-test (sitoloji müayinə), HPV testi, kolposkopiya və zərurət olduqda hədəflənmiş biopsiya ilə qoyulur. Bu üsullar hüceyrə dəyişikliklərinin dərəcəsini (CIN1–CIN3) və HPV ilə bağlı riski dəqiqləşdirməyə imkan verir.
Müalicə
Müalicə displaziyanın dərəcəsindən asılıdır. CIN I üçün müşahidə və nəzarət tətbiq oluna bilər – gənc və immun sistemi güclü qadınlarda yüngül displaziya bəzən müalicəsiz sağalır, bu halda 6 aydan bir PAP-test və kolposkopiya nəzarəti vacibdir. İlkin mərhələlərdə HPV-yə qarşı antiviral və immun gücləndirici preparatlarla medikamentoz müalicə effektiv ola bilər. Zədələnmiş toxumanın aradan qaldırılması üçün lazer ablasiyası və radiodalğa terapiyası (qanaxmasız, sürətli sağalma), Loop Elektrocautery Eksizyon Proseduru (LEEP – anormal toxumanın elektrikli ilmə ilə kəsilməsi) və ya konus biopsiyası/konizasiya (dəyişikliklər yayılmış olduqda uşaqlıq boynunun konus formasında hissəsinin çıxarılması; həm diaqnostik, həm müalicəvi) istifadə olunur. Müalicədən sonra təkrarlamanın qarşısını almaq üçün davamlı ginekoloji nəzarət, PAP-test, HPV testləri və kolposkopik qiymətləndirmə şərtdir.
Tez-tez verilən suallar
CIN diaqnozu qoyulubsa, mütləq xərçəng olacağam?
Xeyr. CIN xərçəng deyil, xərçəngönü dəyişiklikdir və erkən diaqnoz deməkdir. Xüsusilə CIN1 çox vaxt öz-özünə sağalır; müntəzəm nəzarət və lazım gəldikdə müalicə ilə xərçəngə keçidin qarşısını almaq mümkündür.
Displaziyanın əsas səbəbi nədir?
Əsas səbəb HPV – insan papilloma virusudur, xüsusilə 16 və 18 növləri. Bu səbəbdən müntəzəm PAP-test, HPV testi və zərurət olduqda HPV peyvəndi vacibdir.
